Mangaan

Mangaan is een essentieel spoorelement dat honden en katten in kleine hoeveelheden via de voeding nodig hebben. Het fungeert als cofactor voor verschillende enzymen die betrokken zijn bij de energiestofwisseling, de vorming en het onderhoud van bindweefsel, bot en kraakbeen, de bescherming tegen oxidatieve processen en de verwerking van aminozuren, vetten en koolhydraten. Mangaan is onder andere onderdeel van het antioxidatieve enzym mangaansuperoxidedismutase, ook wel MnSOD genoemd. In voeding en supplementen voor honden en katten kan mangaan afkomstig zijn uit natuurlijke ingrediënten of worden toegevoegd in vormen zoals mangaansulfaat, mangaanoxide, mangaanchelaat of andere toegestane mangaanverbindingen. De voedingskundige werking hangt af van de totale hoeveelheid mangaan, de gebruikte bron, de biologische beschikbaarheid, interacties met andere mineralen, de samenstelling van de volledige voeding en de individuele gezondheidstoestand van het dier.

Mangaan en zijn eigenschappen

Mangaan behoort tot de essentiële spoorelementen en ondersteunt verschillende enzymatische, structurele en metabole processen bij honden en katten. In wetenschappelijk onderzoek en veterinaire voedingsrichtlijnen worden verschillende eigenschappen beschreven:

• Essentieel spoorelement: mangaan is in kleine hoeveelheden nodig voor het functioneren van verschillende enzymen en voor een normale groei, stofwisseling en weefselontwikkeling.
• Botten, kraakbeen en bindweefsel: mangaan is betrokken bij enzymen die nodig zijn voor de vorming van proteoglycanen en andere bestanddelen van kraakbeen, botmatrix en bindweefsel.
• Antioxidatieve bescherming: mangaan maakt deel uit van mangaansuperoxidedismutase, een enzym in de mitochondriën dat helpt reactieve zuurstofverbindingen om te zetten en cellen tegen oxidatieve beschadiging te beschermen.
• Energie- en nutriëntenstofwisseling: mangaan functioneert als cofactor bij enzymen die betrokken zijn bij de verwerking van koolhydraten, vetten, eiwitten en aminozuren.
• Verschillende mangaanbronnen: natuurlijke en toegevoegde mangaanverbindingen kunnen verschillen in oplosbaarheid en biologische beschikbaarheid. Ook andere voedingsstoffen en mineralen kunnen de opname beïnvloeden.
• Voorzichtig met extra mangaan: bij een complete en uitgebalanceerde voeding is aanvullende mangaan meestal niet nodig. Geconcentreerde humane mineralen- of gewrichtssupplementen kunnen veel grotere hoeveelheden bevatten dan voor een hond of kat bedoeld zijn en kunnen bij overdosering schadelijk zijn.

Een passende mangaanvoorziening is vooral belangrijk binnen de volledige mineraalbalans van de voeding. Experimenteel mangaan­tekort is bij verschillende diersoorten in verband gebracht met verminderde groei, afwijkende bot- en kraakbeenontwikkeling, verstoringen van de voortplanting en veranderingen in de vet- en koolhydraatstofwisseling. Specifieke klinische gegevens bij honden en katten zijn echter beperkt en duidelijke tekorten lijken bij complete commerciële voedingen weinig voor te komen. Het risico is groter bij zelfbereide of sterk beperkte voedingen die niet door een veterinaire voedingsdeskundige zijn samengesteld. Onderzoek naar zelfbereide honden- en kattenvoedingen laat zien dat mangaan regelmatig een van de voedingsstoffen is die onder aanbevolen hoeveelheden kan uitkomen. Tegelijkertijd is meer niet automatisch beter. Mangaan wordt grotendeels via gal en ontlasting uitgescheiden, maar zeer hoge innames kunnen de normale regulatie overschrijden. Veterinaire casusbeschrijvingen melden ernstige vergiftiging bij honden na het innemen van grote hoeveelheden humane supplementen met mangaan, waarbij onder andere acute leverschade en stollingsproblemen zijn beschreven. De onderstaande publicaties en richtlijnen geven een overzicht van de voedingsbehoefte, mineraalvoorziening, mangaanhomeostase en veiligheidsaspecten bij honden en katten.

Bronnen